Đề xuất đình chỉ hành nghề bác sĩ tiết lộ giới tính thai nhi đang thu hút sự quan tâm khi tình trạng mất cân bằng giới tính chưa "hạ nhiệt". Các chuyên gia nhận định, bên cạnh chế tài, cần giải pháp căn cơ hơn là thay đổi nhận thức xã hội.
Đề xuất đình chỉ hành nghề bác sĩ tiết lộ giới tính thai nhi đang thu hút sự quan tâm khi tình trạng mất cân bằng giới tính chưa "hạ nhiệt". Các chuyên gia nhận định, bên cạnh chế tài, cần giải pháp căn cơ hơn là thay đổi nhận thức xã hội. Dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Dân số đang đề xuất bổ sung quy định đình chỉ hành nghề đối với người hành nghề y có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi. Đây được xem là bước đi mạnh tay nhằm siết chặt quản lý, góp phần kiểm soát tình trạng lựa chọn giới tính khi sinh vốn đang diễn biến phức tạp tại Việt Nam. Theo đó, tại khoản 3 Điều 31 dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Dân số đã bổ sung khoản 4 vào sau khoản 3 Điều 30 của Nghị định số 96/2023/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Khám bệnh, chữa bệnh về thủ tục đình chỉ hành nghề đối với trường hợp người hành nghề y bị đình chỉ do thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi (điểm d khoản 1 Điều 34 Luật Khám bệnh, chữa bệnh): Cụ thể, trong thời gian 5 ngày làm việc kể từ khi có kết luận của đoàn kiểm tra chuyên ngành, Trưởng đoàn kiểm tra phải ký văn bản gửi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Trong 5 ngày tiếp theo, cơ sở này có trách nhiệm báo cáo cơ quan quản lý y tế trực tiếp, nêu rõ lý do đề nghị đình chỉ. Sau đó, trong vòng 5 ngày làm việc kể từ khi nhận được báo cáo, cơ quan có thẩm quyền phải ban hành quyết định đình chỉ hành nghề.
Việc tiết lộ giới tính thai nhi bị đề xuất siết chặt bằng chế tài đình chỉ hành nghề. Ảnh minh họa.
Như vậy, toàn bộ quy trình xử lý được thực hiện trong tối đa 15 ngày làm việc. So với quy định hiện hành, nội dung này là điểm mới đáng chú ý, bởi trước đây Nghị định 96/2023/NĐ-CP chỉ quy định thủ tục đình chỉ hành nghề đối với trường hợp người hành nghề không đủ sức khỏe. Nếu được thông qua, quy định này dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Khi đó, bác sĩ tiết lộ giới tính thai nhi có thể bị đình chỉ hành nghề, thay vì chỉ dừng ở mức xử phạt hành chính như trước. Mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn "nóng" Việc bổ sung chế tài diễn ra trong bối cảnh tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tại Việt Nam vẫn duy trì ở mức cao trong nhiều năm. Theo báo cáo của Bộ Y tế, tình trạng này xuất hiện từ năm 2006 và kéo dài đến nay. Giai đoạn 2021-2024, tỷ số giới tính khi sinh ở mức 112 bé trai/100 bé gái, cao hơn nhiều so với mức cân bằng tự nhiên (104-106). Đáng lưu ý, một số tỉnh phía Bắc và Bắc Trung Bộ ghi nhận tỷ lệ lên tới gần 120 bé trai/100 bé gái, trong khi khu vực phía Nam phổ biến ở mức 105-108. Các dự báo cho thấy, nếu xu hướng này không được kiểm soát, Việt Nam có thể dư thừa khoảng 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi 15-49 vào năm 2039 và tăng lên 2,5 triệu vào năm 2059. Điều này kéo theo nhiều hệ lụy như gia tăng kết hôn muộn, mất cân đối cấu trúc gia đình, nguy cơ buôn bán phụ nữ, trẻ em gái và các vấn đề xã hội khác. "Quan trọng nhất vẫn là thay đổi nhận thức" Trao đổi với GS.TS Giang Thanh Long - chuyên gia về kinh tế học dân số và chính sách xã hội, ông Long cho rằng việc tăng chế tài là cần thiết, song chưa đủ để giải quyết tận gốc vấn đề. Theo GS.TS Giang Thanh Long, đã có giai đoạn tỷ số giới tính khi sinh giảm xuống khoảng 109 bé trai/100 bé gái, cho thấy hiệu quả nhất định của các biện pháp quản lý. Tuy nhiên, thời gian gần đây, con số này có xu hướng tăng trở lại, thậm chí ở một số địa phương lên tới 117-120 bé trai/100 bé gái. GS.TS Long phân tích, nguyên nhân cốt lõi nằm ở nhu cầu lựa chọn giới tính thai nhi: "Có cầu thì mới có cung. Nếu người dân vẫn mong muốn biết trước giới tính để lựa chọn thì các dịch vụ này vẫn tồn tại. Vì vậy, bên cạnh xử phạt, điều quan trọng là phải thay đổi nhận thức của người dân".
Theo chuyên gia, thay đổi nhận thức mới là giải pháp căn cơ để hạn chế lựa chọn giới tính thai nhi.
Cũng theo chuyên gia, việc lựa chọn giới tính thai nhi không chỉ gây mất cân bằng dân số mà còn dẫn đến nhiều hệ lụy về sức khỏe và xã hội. Tình trạng nạo phá thai nhiều lần có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe sinh sản của phụ nữ, đồng thời gây tổn thương tâm lý, tạo áp lực trong gia đình, thậm chí dẫn đến đổ vỡ hôn nhân. Đây không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là vấn đề văn hóa, xã hội. Quan niệm trọng nam khinh nữ vẫn tồn tại và cần được thay đổi một cách bền vững. GS.TS Long nhận định, việc bổ sung quy định đình chỉ hành nghề đối với bác sĩ tiết lộ giới tính thai nhi sẽ góp phần tăng tính răn đe, siết chặt kỷ cương trong hoạt động khám chữa bệnh. Tuy nhiên, để đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ hoàn thiện pháp luật, tăng cường thanh tra, đến đẩy mạnh truyền thông thay đổi nhận thức về bình đẳng giới. Luật Dân số vừa được Quốc hội thông qua được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý toàn diện hơn cho công tác dân số trong giai đoạn tới. Song, như nhiều chuyên gia nhấn mạnh, yếu tố quyết định vẫn là sự thay đổi trong nhận thức và hành vi của mỗi gia đình, mỗi cá nhân.
